Archeologisch Wad –Friesland – deel 2

3 uren 30 minuten (59,3 km)

Deel 2 van de archeolgische route begint en eindigt in Firdgum. Een heel klein dorp, maar wel op vier terpen. In een zodenhuis bij het Yeb Hettinga Museum ervaar je hoe de bewoners leefden voordat er zeedijken waren. Zulke boerderijen stonden op kleine terpen die vaak uitgroeiden tot dorpen. Marrum en vooral Ferwert, dat je verderop tegenkomt, zijn mooie voorbeelden.

Het hoogtepunt van de terpen komt daarna: Hegebeintum. Een bezoekerscentrum laat zien hoe mensen zich eeuwenlang weerden tegen en werkten met de zee. Het ging prima, op zo’n terp. Vruchtbare grond er omheen en hoog en droog voor de soms oprukkende zee.

Voor je zover bent, fiets je vanaf Firdg…

Lees verder

Deel 2 van de archeolgische route begint en eindigt in Firdgum. Een heel klein dorp, maar wel op vier terpen. In een zodenhuis bij het Yeb Hettinga Museum ervaar je hoe de bewoners leefden voordat er zeedijken waren. Zulke boerderijen stonden op kleine terpen die vaak uitgroeiden tot dorpen. Marrum en vooral Ferwert, dat je verderop tegenkomt, zijn mooie voorbeelden.

Het hoogtepunt van de terpen komt daarna: Hegebeintum. Een bezoekerscentrum laat zien hoe mensen zich eeuwenlang weerden tegen en werkten met de zee. Het ging prima, op zo’n terp. Vruchtbare grond er omheen en hoog en droog voor de soms oprukkende zee.

Voor je zover bent, fiets je vanaf Firdgum eerst door het Bildt. Vlak land. Geen terpen. De Middelzee mondde hier uit in de Waddenzee, maar slibde steeds meer op. Het omringende terpenland was inmiddels door dijken beschermd. In 1500 werd ook dit goede landbouwgrond, met de inpoldering van het Bildt.

Sint Jacobiparochie en Sint Annaparochie waren dorpen voor de slikwerkers en dijkwerkers. Zij legden de Oudebiltdijk aan. De kleine huisjes laten zien, dat het slilkwerk geen vetpot was. Je fietst over de dijk naar het pittoreske Oudebildtzijl, de plek waar een van de twee sluizen (zijlen) in de dijk werd gemaakt. Honderd jaar later volgde de Nieuwebiltdijk en tenslotte de huidige zeedijk. Wil je er meer over weten, bezoek dan in Oudebildtzijl het Archeologisch Steunpunt in bezoekerscentrum Aerden Plaats.

Dat het watermanagement in ontwikkeling blijft, maakt het nieuwe gemaal De Heining duidelijk. Dat zorgt er - visvriendelijk en wel – voor dat zoet en zout een betere verbinding kunnen maken en daar varen de kwelderplanten en wadvogels wel bij. Je komt er twee keer langs. De buitendijkse kwelder geeft een indruk hoe de hele Waddenkust er ooit uitzag.

Op de terugweg fiets je langs de zeedijk naar Zwarte Haan. Ook met een gemaal en met het beeld De Slikwerker. Een ode aan de mannen die Het Bildt vanaf 1505 inpolderden. Een klus die met tussenpozen, van twee en halve eeuw duurde. Schep voor schep werd het land gewonnen op de zee. Ongelooflijk zwaar werk in vaak niet minder zware omstandigheden.

Want met een voorjaarszonnetje of op een warme zomerdag is het hier prima toeven, maar stel je je hier eens voor op een natte, koude herfstdag - en die waren er veel, want de inpoldering van ’t Bildt valt samen met de zogenaamde kleine ijstijd, toen het overal in Europa net een paar graden kouder was dan nu -  met geen enkele beschutting tegen de gure wind die genadeloos van over het Wad komt.

Tegenwoordig is Zwarte Haan een voorbeeld van het goede leven langs de waddenkust, dankzij het gelijknamige restaurant onderaan de dijk. Geen slecht idee dus om je route zo te plannen dat je hier aankomt op een goede tijd voor een Waddengoudgecertificeerde lunch of diner. Een heerlijke opmaat voor de laatste tien kilometer terug naar Firdgum.

Musea Terpenland
Vier kleine musea over archeologie langs de Waddenkust werken samen onder de naam Terpenland. Drie liggen langs deze route: in Firdgum, Oude Bildtzijl en Hegebeintum. Wil je ook naar de vierde? Die is in Wijnaldum, aan de Archeologische route Waddenkust Friesland deel 1.

Dutch Delta Design
Meer weten of het watermanagement waarin Nederland wereldwijd een bijzondere reputatie heeft? Lees het hele verhaal over het watererfgoed langs de waddenkust.

Lees minder

Dit ga je zien

Startpunt: Camstrawei 21 18
8852 RH Firdgum
21 48 22 20 34 38
Aerden Plaats

Bezoekerscentrum Aerden Plaats

Ds. Schuilingstraat 4 - 6
9078WD Oudebildtzijl
69
Luchtpost Vijfhuizen

Luchtpost Vijfhuizen

Vijfhuisterdijk
9074 TE Hallum
68 93
SeedyksterToer

De SeedyksterToer

Zeedijk 8
9073 TN Marrum
Dijktempel in Marrum_Land in Friesland

De Dijktempel

De Dijktempel
Op de Zeedijk bij splitsing 'Zeedijk' en 'Ozingaloane'
Marrum
01 02
Verschillende soorten 'losse' thee te krijgen bij de Lytse Teetún

Lytse Teetún

Hoofdstraat 41
9172 MN Ferwert
34
Hegebeintum

Bezoekerscentrum Terp Hegebeintum

Pypkedyk 4 .
9173 GC Hegebeintum
13 09 72 73 90
IMG-20160719-WA0002%20beter.jpg

De Pannekoektrein

Perron 1 Stasjonswei
9073 GJ Marrum
03
Dobbepaardenkunstwerk

Dobbepaarden fotokunstwerk

Oazingaloane 1
9073 Marrum
01 93 93
Kwelder Noarderleech

It Noarderleech - Noard Fryslan Butendyks

Noorderleeg 5 A
9074TG Hallum
71 70
Vogelkijkplateau Zwarte Haan

Vogelkijkplateau Zwarte Haan

Vogelkijkplateau Zwarte Haan
Oudebildtdijk
zwarte haan
22 48 21
Zodenhuis Firdgum

Yeb Hettinga Museum

Camstrawei 18
8852 RH Firdgum
Eindpunt: Camstrawei 21 18
8852 RH Firdgum

Beschrijving

Startpunt: Camstrawei 21 18
8852 RH Firdgum
  • Kerktoren Firdgum
    De blikvanger van Firdgum. De hervormde kerk werd een bouwval en is in 1794 afgebroken, maar de 13e-eeuwse toren staat nog steeds fier overeind. Om de toren loopt een pad. Het loont om even af te stappen en een rondje te maken. Het biedt een mooi uitzicht over het landschap waarin je de voormalige terpen herkent.
  • Sint Jacobiparochie en Sint Annaparochie
    Onder meer Sint Jacobiparochie en Sint Annaparochie werden gebouwd voor de dijk- en slikwerkers uit Zuid-Holland. Toen het werk gedaan was, bleven ze er wonen. Vandaar dat er hier geen Fries wordt gesproken, maar Bildts, een mengtaal van Nederlands en Fries.
  • Oudebiltdijk
    Noeste arbeiders legden de Oudebildtdijk aan in 1505. Ze polderden de monding van de Middelzee in tot landbouwgrond: het Bildt.
  • Oudebildtzijl
    De Oudebiltdijk kreeg twee sluizen (zijlen). Eén is er nog, in het gelijknamige dorp Oudebildtzijl.
  • Archeologisch Steunpunt in bezoekerscentrum Aerden Plaats
    Het Archeologisch Steunpunt vertelt over de ontstaansgeschiedenis van het Bildt, de specifieke Bildtse cultuur en de bedijking.
  • Dijktempel
    Een stukje opgetilde zeedijk. Het kunstwerk wordt ‘het tempeltje van Ids’ genoemd, naar de maker Ids Wiersma. 
  • Lytse Teetún
    Je waterflesje vullen, koffie of thee met gebak? Het kan allemaal in de Lytse Teetún. Een knusse theetuin in het mooie terpdorp Ferwert.
  • Bezoekerscentrum Terp Hegebeintum
    Wijk even van de route af voor het nieuwe bezoekerscentrum aan de voet van de terp van Hegebeintum. Dit vertelt het verhaal van het ontstaan van het bijzondere terpenland en laat zien waaruit een terp is opgebouwd. Sla het kerkje bovenop de terp niet over bij je bezoek. Het is een van de mooiste voorbeelden van de kenmerkende Romaanse ‘terpkerkjes’.
  • De Heining
    De grootste visvriendelijke vijzelpomp in Nederland. De Heining loost water op de Waddenzee, via een nieuw gegraven geul door buitendijks gebied It Noarderleech. Aan beide kanten van de dijk krijgen trekvissen rustig de tijd. Ze hebben zelfs een eigen trap. Voor bezoekers is er plek om alles te bekijken.
  • Yeb Hettinga Museum
    De oorspronkelijke terpwoning staat als een huis; een zodenhuis. Bij het Yeb Hettinga Museum in Firdgum. In het museum zelf krijg je meer informatie over de bouw van het zodenhuis en over de vele vondsten van amateurarcheologen uit de omgeving.
Eindpunt: Camstrawei 21 18
8852 RH Firdgum
21
48
22
20
34
38
69
68
93
01
02
34
13
09
72
73
90
03
01
93
93
71
70
22
48
21

Kenmerken

Tocht/Route

  • Naam beheerder: Deze route is mede mogelijk gemaakt door het Interreg 5a programma Waddenagenda.
    Het project "Waddenagenda" wordt uitgevoerd in het kader van het INTERREG-programma Duitsland-Nederland en wordt medegefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en het Nedersaksische ministerie van Federale en Europese Zaken en Regionale Ontwikkeling, alsmede door de Provincies Fryslân en Groningen, begeleid van het programmabeheer van de Eems Dollart Regio (EDR).
  • Gemarkeerd: Ja
  • Route typering: Recreatief
  • Route obstakels: Op de weg
  • Route kenmerken: Themaroute, Van A naar A

Doelgroep

  • KinderenJa
  • AlternatiefJa
  • GroepenJa
  • ZakelijkJa
  • GezinnenJa
  • JongerenJa
  • ScholierenJa
  • StudentenJa
  • VolwassenenJa
  • SeniorenJa

Fietsen

  • E-bikeJa
  • MountainbikeJa
  • RacefietsJa
  • ToerfietsJa